Mongólia, 24 Agostu 2026||Secretário de Estado das Florestas Eng. Fernandino Vieira da Costa, S.Hut Hamutuk ho Sr. Raimundo Mau, Técnico Superior e Ex-Diretor-Geral das Florestas, Partisipa iha Loron da-huluk Simeira COP17, ne'ebé hetan Partisipa husi Nasaun Hamutuk 197, iha Ulaanbaatar, Mongólia.
Sua Excêlencia Secretário de Estado das Florestas Eng. Fernandino Vieira da Costa S.Hut, hato'o deklarasaun kona-ba nesesidade urjente atu halo reforma ba finansa klimática globál. Restorasaun rai labele dependep de'it ba grantu projetu nian ne'ebé fragmentadu no ba termu badak.
Atu hamenus gáp finanseiru ne'ebé Estadu Illa Ki'ik sira (SIDS) hasoru tanba impaktu husi volumétriku estruturál, Timor-Leste halo hela pozisionamentu estratéjiku atu asesu ba fundu globál boot sira liuhosi kuadru finansa inkluidu:
• Kuadru Blended Finance via LDN Fund: Investimentu tradisionál ladún natoon, ho ida-ne'e, Timor-Leste integra hela reseita doméstika ho kapitál klimátiku atu estabelese kofre karbonu bankáriu (bankable carbon sinks) iha kuadru NDC 3.0 nian, ne'ebé aliña loloos ho kritériu hosi Land Degradation Neutrality (LDN) Fund.
• Kofinansiamentu Soberanu nudar Shield ba GCF: Hodi hatama meta LDN nian mós loloos iha Orsamentu Jerál Estadu (OJE) tinan-tinan, atu kria protesaun finanseiru (sovereign shield) hodi dada finansiamentu bilaterál no multilaterál, liuliu uza fali janela Simplified Approval Process (SAP) hosi Green Climate Fund (GCF) ne'ebé dedikadu ba SIDS.
• Kapasidade Monitorizasaun Nasionál ho GEF: Liuhosi alokasaun GEF Trust Fund nian via UNEP, ami hari'i ona kuadru monitorizasaun nasionál hodi valida dadus ekoidrolójiku (ecohydrological data). Ida-ne'e bele nakfilak idrolojia lokál sai sasán reziliénsia ne'ebé rekoñese internasionálmente.
• Lei Kostume "Tara Bandu" nudar Mitigasaun Risku: Kombinasaun kapasidade institusionál ho lei kostume tradisonál "Tara Bandu" konsege hasae taxa moris ai-oan hosi menus 40% ba porsentu 85 ba leten. Ida-ne'e hatudu kuadru governasaun lokál ne'ebé forte hodi proteje kapitál internasionál hosi risku operasionál.
Timor-Leste hari'i ona estabilidade polítika, kofinansiamentu soberanu, no modelu bazeia ba komunidade ne'ebé presiza duni ba impaktu ho rezultadu boot. Ami konvida parseru dezenvolvimentu sira, instituisaun finanseira internasionál, no entidade filantrópiku sira atu hatama kapitál inovativu hamutuk ho ami.
Atu lee diskursu kompletu hosi S.E. Sekretáriu Estadu, bele kontaktu ami liuhosi Direct Message (DM).
#SustainableFinance #ClimateAction #BlendedFinance #GreenClimateFund #GEF #LDN #TimorLeste #UNCCD #COP17 #ESG