Área Protejidu no Parque Nasional

Área Protejidu no Parque Nasional sira iha Timor-Leste bele hare iha kraik.

Parke Nasional Nino Konis Santana

📍 Lokaliasaun: Aldeia Com

🌿 Area: 1199,96 km²

Parque Nasional

Com mak nu’udár aldeia, peskadór ki’ik ida ne’ebé iha beleza natureza no kultura tradisionál ne’ebé sei preserva diak. Fatin ne’e iha tasi-ibun ho rai-henek ne’ebe ho kor our/ douradu no sai fatin ne’ebé apropriadu ba nani, snorkelling no peska, nune’e oferese ambiente hakmatek no confortável ba vizitante sira.  Uma ba vizitante simples sira iha tasi ibun, fa’an ikan tunu fresku no hatudu hospitalidade auténtika Timor-Leste nian.

Husi sentru aldeia Com, vizitante sira bele lao hakmatek ba fatin sagradu sira no sentru atividade ne’ebé komunidade jere, iha mos  fatin ne’ebé turista sira bele aluga ekipamentus nani sira hanesan: rede, pé de pato ba nani ka snorkelling, no ekipamentu básiku ba kampamentu. Fatin ne’ebé interesante liu iha área ne’e mak Umun Ira, bee-matan lulik ida ne’ebé iha ligasaun boot ho istória no fiar tradisionál komunidade lokal nian. Komunidade sira fiar katak bee-matan ne’e proteje husi espírito bei’ala sira no sai hanesan fatin ne’ebé ema respeita tebes, tanba sira fiar katak bei’ala sira nia klamar halibur malu iha  bee-matan ne’ebá. Bee-matan ne’e lokaliza besik minutu 30 husi aldeia no iha ambiente hakmatek, dame no espiritual iha ai-hun sira nia leet. Tanba konsidera hanesan fatin lulik, vizitante sira la permite atu nado (nani) iha ne’ebá.

Se lao ituan tan tuir tasi ibun, vizitante sira sei to’o iha Airleu Beach, praia ka baía hakmatek ida ho bee moos no klaru tebes ne’ebé apropriadu ba nani. Ba turista sira ne’ebé hakarak hatene kultura lokal, iha kooperativa tecelagem, iha kooperativa tradisional Tais, iha área ne’ebá ne’ebé introdús istória tradisionál, tecido tradisionál Timor-Leste nian no oportunidade atu hasai fotografia. Liu husi esperiénsia ida-ne’e, vizitante sira bele komprende diak liu arte artesanatu tradisionál Timor-Leste nian ne’ebé transmite husi tempu antigu to’o mai agora.

Aventureiru ka turista sira bele organiza viajen ho ró hamutuk ho peskadór lokal sira atu bá Salara Alara Beach, praia hakmatek ida ne’ebé laiha ema hela no lokaliza besik oras ida lao husi Com. Iha dalan atu bá praia ne’ebá, vizitante sira sei liu husi Antigo Edifício do Com, eransa husi edifísiu antigu Portugés ida ne’ebé sai fatin apropriadu tebes atu haree loron monu iha tasi. Iha aldeia ne’ebá rasik, turista sira mos bele vizita Uma Lulik, uma tradisionál lulik Timor-Leste nian. Ho ajuda husi guia lokal sira, vizitante sira bele komprende diak liu significado no valor kultura importante husi uma lulik ne’e.